Shloka 23
मृत्योर्ब्रह्मणा नियोजनम् — The Commissioning of Mṛtyu by Brahmā
Devanagari script
स यदा सर्वतो मुक्त: सम: पर्यवतिष्ठते । इन्द्रियाणीन्द्रियार्थाश्च॒ शरीरस्थो5तिवर्तते,जब मनुष्य समस्त बन्धनोंसे पूर्णतया मुक्त होकर समतामें स्थित हो जाता है, उस समय इस शरीरके भीतर रहकर भी वह इन्द्रियों और उनके विषयोंकी पहुँचके बाहर हो जाता है
Transliteration
sa yadā sarvato muktaḥ samaḥ paryavatiṣṭhate | indriyāṇīndriyārthāś ca śarīrastho 'tivartate ||
Translation
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—മനുഷ്യൻ സകലബന്ധങ്ങളിൽ നിന്നുമെല്ലാം പൂർണ്ണമായി വിമുക്തനായി സമതയിൽ സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, ഈ ശരീരത്തിനുള്ളിൽ തന്നെയിരുന്നാലും ഇന്ദ്രിയങ്ങളെയും ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളെയും അതിക്രമിക്കുന്നു.
Word by Word
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
यदाwhen
यदा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयदा
सर्वतःfrom all sides; entirely
सर्वतः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootसर्वतः
मुक्तःfreed, released
मुक्तः:
Karta
TypeAdjective
Rootमुक्त
FormMasculine, Nominative, Singular
समःequanimous
समः:
Karta
TypeAdjective
Rootसम
FormMasculine, Nominative, Singular
पर्यवतिष्ठतेstands firm; remains established
पर्यवतिष्ठते:
TypeVerb
Rootस्था (परि+अव)
FormPresent, Third, Singular, Atmanepada
इन्द्रियाणिthe senses
इन्द्रियाणि:
Karma
TypeNoun
Rootइन्द्रिय
FormNeuter, Accusative, Plural
इन्द्रियार्थाःobjects of the senses
इन्द्रियार्थाः:
Karta
TypeNoun
Rootइन्द्रियार्थ
FormMasculine, Nominative, Plural
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
शरीरस्थःsituated in the body
शरीरस्थः:
Karta
TypeAdjective
Rootशरीरस्थ
FormMasculine, Nominative, Singular
अतिवर्ततेtranscends; goes beyond
अतिवर्तते:
TypeVerb
Rootवृत् (अति)
FormPresent, Third, Singular, Atmanepada
Speaker
व्यास उवाच
Characters & Entities
V
VyāsaŚ
śarīra (the body)I
indriyāṇi (the senses)I
indriyārthāḥ (sense-objects)Verse Rasa (Emotional Essence)
Sandhi Notes