Shloka 31
Vānaprastha-vṛtti and the Transition toward the Fourth Āśrama (वानप्रस्थवृत्तिः चतुर्थाश्रमोपक्रमश्च)
विपरीतमतो यत् तु तदव्यक्तमुदाह्मतम् । द्वावात्मानौ च वेदेषु सिद्धान्तेष्वप्युदाहृतो,जो तत्त्व इसके विपरीत हैं अर्थात् जिसमें जन्म आदि चारों विकार नहीं हैं, उसे अव्यक्त कहा गया है। वेदों और सिद्धान्तप्रतिपादक शास्त्रोंमें उस अव्यक्तके दो भेद बताये गये हैं--जीवात्मा और परमात्मा
viparītamato yat tu tad avyaktam udāhṛtam | dvāv ātmānau ca vedeṣu siddhānteṣv apy udāhṛtau ||
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—വ്യക്തത്തിന് വിരുദ്ധമായത്, അഥവാ ജന്മാദി നാലു വികാരങ്ങളില്ലാത്തത് ‘അവ്യക്തം’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. വേദങ്ങളിലും സിദ്ധാന്തം സ്ഥാപിക്കുന്ന ശാസ്ത്രങ്ങളിലും ഈ അവ്യക്തം രണ്ടുവിധമെന്ന് ഉപദേശിക്കുന്നു—ജീവാത്മാവും പരമാത്മാവും.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse defines the 'Unmanifest' (avyakta) as that which is opposite to the manifest world of change—beyond birth and other transformations—and states that scripture and philosophical doctrine describe it in two aspects: the individual self (jīvātman) and the Supreme Self (paramātman).
In the Mokṣa-dharma discussions of Śānti Parva, Vyāsa is instructing the listener in metaphysical distinctions, clarifying how the Vedas and established teachings classify the subtle, unmanifest reality and how it relates to selfhood.