Shloka 3
Yoga-kṛtya (योककृत्य) — Vyāsa on Sense-Restraint, Obstacles, and Brahman-Realization
अभिभूयेह चार्चिष्मद् व्यसृजत् सप्त मानसान् | दूरगं बहुधागामि प्रार्थनासंशयात्मकम्,उस मनकी दूरतक गति है तथा वह अनेक प्रकारसे गमनागमन करता है। प्रार्थना और संशय-वृत्तिशाली वह मन चैतन्यसे संयुक्त होकर सम्पूर्ण पदार्थोको अभिभूत करके सात- मानस ऋषियोंकी सृष्टि करता है
abhibhūyeha cārciṣmad vyasṛjat sapta mānasān | dūragam bahudhāgāmi prārthanāsaṁśayātmakam ||
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—ഇവിടെ സർവ വസ്തുക്കളെയും അഭിഭൂതപ്പെടുത്തി ആ ദീപ്തമായ തത്ത്വം ഏഴ് മാനസ-ഋഷിമാരെ സൃഷ്ടിച്ചു. മനസ് ദൂരഗാമിയാണ്; പലവിധത്തിൽ വരവുപോക്കുകൾ നടത്തുന്നു; പ്രാർത്ഥനയും സംശയവും അതിന്റെ സ്വഭാവം. എങ്കിലും ചൈതന്യവുമായി സംയുക്തമായി അത് സർവവിഷയങ്ങളെയും കീഴടക്കി സൃഷ്ടിയുടെ കാരണമാകുന്നു.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the mind’s paradox: it is restless, far-ranging, and prone to yearning and doubt, yet when aligned with consciousness it can master objects and serve as a creative, ordering power—symbolized by the generation of the seven mind-born sages.
Vyāsa describes a luminous creative principle and the mind’s activity: the mind moves in many directions, filled with supplication and doubt, but united with consciousness it overcomes all and gives rise to the seven mānasāḥ (mind-born) sages.