Shloka 20
Yoga-kṛtya (योककृत्य) — Vyāsa on Sense-Restraint, Obstacles, and Brahman-Realization
पौरुषं कर्म दैवं च फलवृत्ति: स्वभावत: । त्रय एते5पृथग्भूता न विवेक॑ तु केचन,कुछ विद्वान् कहते हैं कि पुरुषार्थ, दैव और स्वभावसे अनुगृहीत कर्म--इन तीनोंके सहयोगसे फलकी सिद्धि होती है। ये तीनों मिलकर ही कार्यसाधक होते हैं। इनका अलग-अलग होना कार्यकी सिद्धिका हेतु नहीं होता है
pauruṣaṁ karma daivaṁ ca phalavṛttiḥ svabhāvataḥ | traya ete ’pṛthagbhūtā na vivekaṁ tu kecana ||
ചില പണ്ഡിതർ പറയുന്നു—പുരുഷകാരവും ദൈവവും സ്വഭാവം അനുഗ്രഹിച്ച കര്മവും—ഈ മൂന്നിന്റെ സംയുക്തപ്രവർത്തനത്തിലൂടെയാണ് സ്വാഭാവികമായി ഫലസിദ്ധി ഉണ്ടാകുന്നത്. ഇവ മൂന്നും അവിഭാജ്യം; വേർതിരിച്ച് ഒന്നും സിദ്ധിയുടെ കാരണമല്ല.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Results arise from the joint operation of human effort (pauruṣa), destiny (daiva), and innate nature (svabhāva). Treating any one factor as the sole cause is an incomplete view; effective action and its fruition depend on their combined interplay.
In the didactic setting of the Śānti Parva, Vyāsa delivers a philosophical clarification about causality and moral agency, explaining how success or failure in action is produced through multiple intertwined causes rather than a single isolated determinant.