Shloka 693
ब्राह्मणस्य पूर्वतरा वृत्तिः — The Earlier Ideal Conduct of a Brahmana
River-of-Saṃsāra Metaphor
कालस्तु बलवान प्राप्तस्तेन तिष्ठसि वासव । अन्यथा संसारमें कौन ऐसा वीर है
kālas tu balavān prāptas tena tiṣṭhasi vāsava | anyathā saṃsāre me ko nāma vīraḥ, yo yuddhe kupito mama sammukhaṃ tiṣṭhet | indra! balavān kālo 'dṛṣṭaḥ mayi samākrāntaḥ, tasmāt tvaṃ mama sammukhe tiṣṭhasi ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു— ഹേ വാസവാ! ശക്തനായ കാലം എന്നെ പിടിച്ചിരിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ടാണ് നീ എന്റെ മുന്നിൽ നില്ക്കാൻ കഴിയുന്നത്. അല്ലെങ്കിൽ, ഈ ലോകത്തിൽ യുദ്ധത്തിൽ ഞാൻ ക്രുദ്ധനായാൽ എന്റെ മുന്നിൽ നില്ക്കാൻ കഴിയുന്ന വീരൻ ആരുണ്ട്? ഹേ ഇന്ദ്രാ! ശക്തിയുള്ള, അദൃശ്യമായ വിധിരൂപ കാലം എന്നെ ആക്രമിച്ചു; അതിനാലാണ് നീ എന്റെ സന്നിധിയിൽ നില്ക്കുന്നത്.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Even the greatest warrior’s power is ultimately bounded by Kāla (Time) and adṛṣṭa (unseen destiny). The verse frames ethical humility: human prowess should not become arrogance, because outcomes are governed by forces beyond personal strength.
Bhīṣma addresses Indra (Vāsava), asserting that Indra can face him only because Time/destiny has already overtaken Bhīṣma. He emphasizes his former invincibility in battle and attributes the present reversal to the overpowering arrival of Kāla.