Shloka 43
ब्राह्मणस्य पूर्वतरा वृत्तिः — The Earlier Ideal Conduct of a Brahmana
River-of-Saṃsāra Metaphor
न चेदमचलं स्थानमनन्तं वापि कस्यचित् । त्वं तु बालिशया बुद्धया ममेदमिति मन््यसे,तुम इस शरीरको पाकर समस्त प्राणियोंको जन्म देनेवाले सनातन देव भगवान् ब्रह्माजीकी भाँति अपनेको बहुत बड़ा मानते हो; किंतु तुम्हारा यह इन्द्रपद आजतक (किसीके लिये भी) अविचल या अनन्त कालतक रहनेवाला नहीं सिद्ध हुआ--इसपर कितने ही आये और चले गये। केवल तुम्हीं अपनी मूढ़बुद्धिके कारण इसे अपना मानते हो
na cedam acalaṁ sthānam anantaṁ vāpi kasyacit | tvaṁ tu bāliśayā buddhyā mamedam iti manyase ||
ഈ സ്ഥാനം ആര്ക്കും അചലമല്ല; ആര്ക്കും അനന്തകാലം നിലനിൽക്കുന്നതുമല്ല. എങ്കിലും നീ ബാലിഷമായ മോഹബുദ്ധിയാൽ ‘ഇത് എന്റെതാണ്’ എന്നു കരുതുന്നു. ഇന്ദ്രപദവും ഒരിക്കലും സ്ഥിരമാണെന്ന് തെളിഞ്ഞിട്ടില്ല—അനേകർ അത് അനുഭവിച്ച് കടന്നുപോയി. അതിനാൽ അധികാരത്തെ സ്വന്തമെന്നു പിടിച്ചുനിൽക്കരുത്; അതിന്റെ അനിത്യത അറിഞ്ഞ് ധർമ്മത്തോടും വിനയത്തോടും കൂടി പ്രവർത്തിക്ക.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Positions of authority are transient; claiming them as ‘mine’ is delusion. One should rule or act without possessiveness, with humility and adherence to dharma.
Bhishma admonishes a proud ruler (implicitly one who identifies with high office, like Indra’s status) by reminding him that no post is permanent; many have held such power and departed, so arrogance and possessiveness are misguided.