Shloka 10
Adhyāya 214: Tapas Redefined—Perpetual Discipline, Hospitality, and the Ethics of Eating (तपः-निरूपणम्, विघसाशी-अतिथिप्रिय-धर्मः)
वह परमपद पाँच प्राण, मन, बुद्धि और दसों इन्द्रियोंके संघातरूप शरीरके संयोगसे शून्य है, शब्द और स्पर्शसे रहित है। जो कानसे सुनता नहीं, आँखसे देखता नहीं और वाणीद्वारा कुछ बोलता नहीं है, तथा जो मनसे भी रहित है, वही वह परमपद या ब्रह्म है। मनुष्य बुद्धिके द्वारा उसका निश्चय करे और उसकी प्राप्तिके लिये निष्कलंक ब्रह्मचर्यव्रतका पालन करे ।। सम्यग्वृत्तित्रह्यलोकं प्राप्रुयान्म ध्यम: सुरान् । द्विजाग्म्रो जायते विद्वान् कन्यसीं वृत्तिमास्थित:,जो मनुष्य इस व्रतका अच्छी तरह पालन करता है, वह ब्रह्मलोक प्राप्त कर लेता है। मध्यम श्रेणीके ब्रह्मबचारीको देवताओंका लोक प्राप्त होता है और कनिष्ठ श्रेणीका विद्वान ब्रह्मचारी श्रेष्ठ ब्राह्मणके रूपमें जन्म लेता है
bhīṣma uvāca | tat parama-padaṁ pañca-prāṇa-mano-buddhi-daśendriya-saṅghāta-rūpa-śarīra-saṁyogena śūnyaṁ, śabda-sparśa-rahitaṁ | yaḥ karṇena na śṛṇoti, cakṣuṣā na paśyati, vācā na kiñcid vadati, manasāpi rahitaḥ—sa eva tat parama-padaṁ brahma | buddhyā tasya niścayaṁ kuryāt, tasya prāptaye niṣkalaṅka-brahmacarya-vrataṁ caret || samyag-vṛttiḥ brahma-lokaṁ prāpnuyāt; madhyamaḥ surān | kaniṣṭha-vṛttim āsthitaḥ vidvān dvijāgryas tu jāyate ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—ആ പരമപദം അഞ്ചു പ്രാണങ്ങൾ, മനസ്, ബുദ്ധി, പത്ത് ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ എന്നിവയുടെ സംഘാതമായ ശരീരസംബന്ധത്തിൽ നിന്നു ശൂന്യം; ശബ്ദവും സ്പർശവും അതീതം. അത് കാതാൽ കേൾക്കുന്നില്ല, കണ്ണാൽ കാണുന്നില്ല, വാക്കാൽ സംസാരിക്കുന്നില്ല, മനസ്സിൽ നിന്നുപോലും രഹിതം—അതുതന്നെ പരമപദം, ബ്രഹ്മം. മനുഷ്യൻ ബുദ്ധിയാൽ അതിനെ നിശ്ചയിക്കുകയും, അതിന്റെ പ്രാപ്തിക്കായി നിർമലമായ ബ്രഹ്മചര്യവ്രതം പാലിക്കുകയും വേണം. ഈ വ്രതത്തിൽ സമ്യകാചാരം പുലർത്തുന്നവൻ ബ്രഹ്മലോകം പ്രാപിക്കുന്നു; മദ്ധ്യമാചാരമുള്ളവൻ ദേവലോകം; താഴ്ന്ന നിലയിലെ ആചാരം പിന്തുടരുന്നവൻ, പണ്ഡിതനായാലും, വീണ്ടും ഉത്തമ ബ്രാഹ്മണനായി ജനിക്കുന്നു.
भीष्म उवाच