Shloka 19
Yoga, Nārāyaṇa as Supreme Principle, and the Emanation of Categories
Sāṅkhya-Yoga Outline
उत्पत्तिवृद्धिवयसा यथा स इति गृहाते । चन्द्र एव त्वमावास्यां तथा भवति मूर्तिमान्
utpatti-vṛddhi-vayasā yathā sa iti gṛhyate | candra eva tvam amāvasyāṁ tathā bhavati mūrtimān ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—ജനനം, വളർച്ച, വയസ്സിന്റെ തുടർച്ചയായ പല ഘട്ടങ്ങൾ എന്നിവ കൈവരിച്ചാലും ഒരാളെ ‘അതേ വ്യക്തി’ എന്നുതന്നെ ഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെ, അമാവാസി രാത്രിയിൽ അദൃശ്യമാകുന്ന ചന്ദ്രൻ പിന്നീടു വീണ്ടും രൂപത്തോടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോഴും ‘അതേ ചന്ദ്രൻ’ എന്നുതന്നെ അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നു. അതുപോലെ ദേഹധാരി ആത്മാവ് മറ്റൊരു ദേഹത്തിൽ പ്രവേശിച്ചാലും അതേ തുടർച്ചയുള്ള ആത്മാവെന്നു മനസ്സിലാക്കണം.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Continuity of identity despite change: just as a person is regarded as the same individual through different life-stages, and the Moon is regarded as the same Moon after disappearing at amāvasyā, so the self remains the same even when it takes another body.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and philosophical truths. Here he uses everyday analogies—human aging and the Moon’s reappearance—to clarify the doctrine of the enduring self across bodily change.