Shloka 18
Yoga, Nārāyaṇa as Supreme Principle, and the Emanation of Categories
Sāṅkhya-Yoga Outline
जन्म वृद्धि: क्षयश्चास्य प्रत्यक्षेणोपलभ्यते । सा तु चान्द्रमसी वृत्ति्न तु तस्य शरीरिण:
janma vṛddhiḥ kṣayaś cāsya pratyakṣeṇopalabhyate | sā tu cāndramasī vṛttir na tu tasya śarīriṇaḥ ||
ജനനം, വളർച്ച, ക്ഷയം എന്നിവ പ്രത്യക്ഷമായി അനുഭവപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ ചന്ദ്രമണ്ഡലത്തിൽ കാണുന്ന വർധന-ക്ഷയം ചന്ദ്രനുടേതായ മാറ്റമല്ല. അതുപോലെ ജനനാദികൾ ശരീരത്തിന്റേതാണ്; ദേഹധാരിയായ ആത്മാവിന്റേതല്ല.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Perceived change—birth, growth, and decay—belongs to the body and to appearances, not to the embodied Self (ātman). The verse uses the moon’s waxing and waning as an analogy: the visible phases are an appearance, not an intrinsic alteration of the moon itself.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and higher knowledge. Here he advances a contemplative point: do not mistake observable bodily change for change in the Self; ethical steadiness and detachment arise from discerning the difference.