Shloka 9

Jñāna-yoga and Karma-phala: Manu–Bṛhaspati on Akṣara and the Limits of Mantra

Devanagari script

अतिथीनां च सर्वेषां प्रेष्याणां स्वजनस्य च । सामान्य भोजन भृत्यै: पुरुषस्य प्रशस्यते,यज्ञशाला आदि पवित्र स्थान, बैल, देवालय, चौराहा, ब्राह्मण, धर्मात्मा मनुष्य तथा चैत्य (देवसम्बन्धी वृक्ष)--इनको सदा दाहिने करके चले। गृहस्थ पुरुषको घरमें अतिथियों, सेवकों और स्वजनोंके लिये भी एक-सा भोजन बनवाना श्रेष्ठ माना गया है

Transliteration

atithīnāṁ ca sarveṣāṁ preṣyāṇāṁ svajanasya ca | sāmānyaṁ bhojanaṁ bhṛtyaiḥ puruṣasya praśasyate ||

Translation

ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—എല്ലാ അതിഥികൾക്കും, സേവകർക്കും, സ്വന്തം സ്വജനങ്ങൾക്കും ഒരേവിധം ഭക്ഷണം നൽകുക എന്നത് ഗൃഹസ്ഥന്റെ പ്രശംസനീയമായ ആചാരമാണ്. ഈ ഉപദേശം ഗൃഹസ്ഥധർമ്മത്തെ ഉറപ്പിക്കുന്നു: വീട്ടിലെ അതിഥിസത്കാരവും സമവ്യവഹാരവും വെറും മര്യാദയല്ല; അത് ധർമ്മകർത്തവ്യമാണ്. അതിനാൽ സമൂഹസൗഹാർദ്ദവും വ്യക്തിയുടെ ധർമ്മനിഷ്ഠയും നിലനിൽക്കും.

Word by Word

• {'atithi': 'guest (one who arrives without a fixed appointment

• a recipient of hospitality)', 'sarveṣām': 'of all', 'preṣya': 'servant, attendant, one employed to carry out tasks', 'svajana': 'one’s own people

• family/kinsmen', 'sāmānya': 'common, equal, the same (without special distinction)', 'bhojana': 'food

• act of eating', 'bhṛtya': 'servant/retainer (one maintained by wages/support)', 'puruṣa': 'man

• person (here, the householder as an ethical agent)', 'praśasyate': 'is praised

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhishma
• guest (atithi)
• servants/attendants (preṣya, bhṛtya)
• family/kinsmen (svajana)

Educational Q&A

What is the core teaching?

A householder should provide the same meal to guests, servants, and family—practicing hospitality and fairness without partiality. Ethical living is shown through daily acts of equitable care.

What is happening in the narrative?

In the Shanti Parva’s instruction on dharma, Bhishma advises Yudhishthira on proper household conduct, highlighting how everyday domestic choices—like sharing food equally—embody righteousness.