Shloka 23
Jñāna-yoga and Karma-phala: Manu–Bṛhaspati on Akṣara and the Limits of Mantra
श्मश्रुकर्मणि सम्प्राप्ते क्षुते सनाने5डथ भोजने । व्याधितानां च सर्वेषामायुष्यमभिनन्दनम्
śmaśrukarmaṇi samprāpte kṣute snāne ’tha bhojane | vyādhitānāṃ ca sarveṣām āyuṣyam abhinandanam ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—താടി/മുടി ക്രമപ്പെടുത്തിയത് ശേഷം, തുമ്മിയ ശേഷം, സ്നാനം കഴിഞ്ഞ്, ഭക്ഷണം കഴിച്ചതിന് ശേഷം—അതുപോലെ രോഗബാധിതരായ എല്ലാവർക്കും—ആയുസ്സിനെ വർധിപ്പിക്കുന്ന ധർമ്മം എന്നത് ആദരത്തോടെ നമസ്കരിക്കുകയും മംഗളവചനങ്ങൾ പറയുകയും ചെയ്യുന്നതാണ്, പ്രത്യേകിച്ച് ബ്രാഹ്മണന്മാരോട്. ഇത്തരത്തിലുള്ള അഭിവാദ്യം ദീർഘായുസ്സിനും ക്ഷേമത്തിനും കാരണമെന്നു പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Cultivating respectful greetings and salutations—particularly toward Brāhmaṇas—at key daily moments (after grooming, sneezing, bathing, and eating) is presented as dharmic conduct that supports health, auspiciousness, and longevity, even for the sick.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs on righteous living and proper conduct. Here he lists everyday occasions and prescribes abhinandana (courteous salutations/blessings) as a beneficial observance tied to well-being and long life.