Shloka 16
धर्मसूक्ष्मे त्यागप्रधान्यविचारः
Subtle Dharma and the Primacy of Renunciation
अनुस्मृत्य तु शास्त्राणि कवय: समवस्थिता: । अपीह स्यादपीह स्यात् सारासारदिदृक्षया,कहते हैं, किसी समय विद्वान् पुरुषोंने सार और असार वस्तुका निर्णय करनेकी इच्छासे इकट्ठे होकर समस्त शास्त्रोंका बार-बार स्मरण करते हुए यह विचार आरम्भ किया कि क्या इस गार्हस्थ्य-जीवनमें कुछ सार है या इसके त्यागमें सार है?
anusmṛtya tu śāstrāṇi kavayaḥ samavasthitāḥ | apīha syād apīha syāt sārāsāradidṛkṣayā ||
യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ഒരിക്കൽ പണ്ഡിത മുനിമാർ ഒരുമിച്ചു കൂടി, എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളും വീണ്ടും വീണ്ടും അനുസ്മരിച്ച്, സാരവും അസാരവും തിരിച്ചറിയണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ ഈ അന്വേഷണം ആരംഭിച്ചു—‘ഇവിടെ ഗാർഹസ്ഥ്യജീവിതത്തിലാണോ സാരം, അതോ അതിനെ ത്യജിക്കുന്നതിലാണോ സാരം?’
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames a dharmic method: wise people repeatedly consult śāstra and then apply viveka—discerning ‘sāra’ (true value) from ‘asāra’ (mere appearance)—to decide whether worldly duties (gṛhastha life) or renunciation better serves the highest good.
Yudhiṣṭhira reports an archetypal debate: sages gather, recall scriptural authorities, and begin examining a central ethical question—whether the householder’s path contains the real ‘essence’ or whether the essence lies in giving it up.