Previous Verse
Next Verse

Shloka 343

Bhṛgu–Bharadvāja-saṃvāda: Vānaprastha-parivrājaka-ācāra, Abhaya-dharma, and Lokānāṃ Vibhāga (Śānti-parva 185)

एवं षोडशविस्तारो ज्योतीरूपगुण: स्मृत: । हस्व दीर्घ

evaṁ ṣoḍaśa-vistāro jyotī-rūpa-guṇaḥ smṛtaḥ | hrasva-dīrghaḥ sthūlaś caukoraś ca sarvataḥ golaḥ śvetaḥ kṛṣṇaḥ raktaḥ pītaś cākāśa-sadṛśo nīlaḥ kaṭhinaḥ ślakṣṇaḥ alpaḥ picchilaḥ mṛduḥ dāruṇaś ceti | evaṁ jyotirmaya-rūpa-nāmakaḥ guṇaḥ ṣoḍaśa-bhedaiḥ vistāraṁ prāptaḥ ||

ഭരദ്വാജൻ പറഞ്ഞു—“ഇങ്ങനെ ‘ജ്യോതിരൂപ’ എന്ന ഗുണം പതിനാറു ഭേദങ്ങളായി വ്യാപിക്കുന്നതായി സ്മൃതമാണ്—ഹ്രസ്വം, ദീർഘം, സ്ഥൂലം, ചതുരശ്രം, എല്ലാദിക്കിലും ഗോളാകാരം; ശ്വേതം, കൃഷ്ണം, രക്തം, പീതം, ആകാശസമമായ നീലം; കഠിനം, ശ്ലക്ഷ്ണം; അല്പം, പിച്ചിലം, മൃദു, ദാരുണം।”

एवम्thus
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
षोडश-विस्तारःthe sixteenfold expansion
षोडश-विस्तारः:
Karta
TypeNoun
Rootषोडशविस्तार
FormMasculine, Nominative, Singular
ज्योति-रूप-गुणःthe quality called 'luminous form'
ज्योति-रूप-गुणः:
Karta
TypeNoun
Rootज्योतिरूपगुण
FormMasculine, Nominative, Singular
स्मृतःis said/remembered (as)
स्मृतः:
TypeVerb
Rootस्मृ
Formक्त (past passive participle), Masculine, Nominative, Singular, Passive (participial)

भरद्वाज उवाच

B
Bharadvāja

Educational Q&A

The passage teaches a classificatory view of reality: a single attribute—here called the ‘luminous form’ quality—can be analyzed into multiple distinct modes (sixteen), covering dimensions of shape, color, and tactile/physical properties. It models careful discrimination (viveka) as a tool for philosophical understanding.

In Śānti Parva’s instructional setting, the sage Bharadvāja is explaining a doctrinal enumeration. He lists sixteen differentiations of a quality associated with ‘radiant form,’ presenting a systematic taxonomy rather than a story event.