Shloka 44
भृगु–भरद्वाजसंवादः: वर्णभेदस्य कर्माधारितव्याख्या
Bhrigu–Bharadvaja Dialogue: A Karma-Based Account of Varṇa
ये केचन स्वध्ययना: प्राप्ता यजनयाजनम् | कथं ते चानुशोचेयुर्थ्यायेयुवाप्पशो भनम् । इच्छन्तस्ते विहाराय सुखं महदवाप्लुयु:
ye kecana svādhyayanāḥ prāptā yajanayājanam | kathaṃ te cānuśoceyur dhyāyeyur vāpaśobhanam | icchantas te vihārāya sukhaṃ mahad avāpnuyuḥ ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—സ്വാധ്യായത്തിൽ ലീനരായി യജ്ഞം ചെയ്യുന്നവരും മറ്റുള്ളവർക്കായി യജ്ഞം നടത്തിക്കുന്നവരുമായ ബ്രാഹ്മണർ എങ്ങനെ ആശങ്കയിലോ ശോകത്തിലോ വീഴും? ആത്മനാശം പോലുള്ള അശോഭന ചിന്ത അവർ എന്തിന് ആലോചിക്കണം? അവർ ആഗ്രഹിച്ചാൽ, യജ്ഞാദി പവിത്ര കർത്തവ്യങ്ങളുടെ ‘വിഹാര’ത്തിൽ ജീവിച്ച് മഹാസുഖം പ്രാപിക്കാം.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches that disciplined sacred life—Vedic study (svādhyāya) and sacrificial duty (yajana/yājana)—stabilizes the mind and removes grounds for despair; one who is properly engaged in dharma should not sink into anxiety or entertain ignoble thoughts like self-harm, but can attain great happiness through righteous practice.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma, Bhishma continues advising Yudhishthira by praising the sustaining power of Brahminical disciplines. He argues that those absorbed in svādhyāya and yajña have a purposeful, uplifting way of life, making lamentation and self-destructive thinking inappropriate and unnecessary.