Shloka 9
प्रजाविसर्ग-तत्त्वनिर्णयः | Cosmogony of Elemental Emergence
Bharadvāja–Bhṛgu Dialogue
पुत्र बवाच मृत्युनाभ्याहतो लोको जरया परिवारित: । अहोरात्रा: पतन्त्येते ननु कस्मान्न बुध्यसे,पुत्रने कहा--पिताजी! देखिये, यह सम्पूर्ण जगत् मृत्युके द्वारा मारा जा रहा है। बुढ़ापेने इसे चारों ओरसे घेर लिया है और ये दिन-रात ही वे व्यक्ति हैं जो सफलतापूर्वक प्राणियोंकी आयुका अपहरणस्वरूप अपना काम करके व्यतीत हो रहे हैं, इस बातको आप समझते क्यों नहीं हैं?
putra uvāca mṛtyunābhyāhato loko jarayā parivāritaḥ | ahorātrāḥ patanty ete nanu kasmān na budhyase ||
പുത്രൻ പറഞ്ഞു—പിതാവേ, ഈ ലോകം മരണത്താൽ പ്രഹരിക്കപ്പെടുന്നു; ജരയാൽ എല്ലാടവും വളഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ഈ പകലും രാത്രിയും നിരന്തരം വീണുപോകുന്നു, ജീവികളുടെ ആയുസ്സ് കവർന്നുകൊണ്ട്—എന്നിട്ടും നിങ്ങൾ എന്തുകൊണ്ട് ബോധ്യപ്പെടുന്നില്ല?
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Awaken to impermanence: death and old age are inevitable, and time (days and nights) continuously diminishes life; therefore one should not live in heedlessness but turn toward right conduct and inner clarity.
In a didactic exchange within Śānti Parva, a son admonishes his father, pointing to the visible facts of mortality—death, aging, and the relentless passage of time—to shake him out of complacency and prompt serious reflection on life’s purpose.