Shloka 38
अव्यक्त-मानस-सृष्टिवादः
Doctrine of Creation from the Unmanifest ‘Mānasa’
मूर्ख मनुष्य स्वर्गमें देवताओंकी भाँति सदा विषयसुखमें मग्न रहते हैं; क्योंकि उनका चित्त विषया-सक्तिके कीचड़में लथपथ होकर मोहित हो जाता है ।। सुखं दुःखान्तमालस्यं दु:खं दाक्ष्यं सुखोदयम् । भूतिस्त्वेवं श्रिया सार्थ दक्षे वसति नालसे,आरम्भमें आलस्य सुख-सा जान पड़ता है; परंतु वह अन्तमें दुःखदायी होता है और कार्यकौशल दुःख-सा लगता है; परंतु वह सुखका उत्पादक है। कार्यकुशल पुरुषमें ही लक्ष्मीसहित ऐश्वर्य निवास करता है, आलसीमें नहीं
mūrkhaḥ manuṣyaḥ svargam iva devatāvat sadā viṣaya-sukheṣu magnaḥ tiṣṭhati; tasya cittaṃ viṣayāsakti-paṅke liptam mohitam bhavati. sukhaṃ duḥkhāntam ālasyaṃ, duḥkhaṃ dākṣyaṃ sukha-udayam. bhūtis tv evaṃ śriyā sārdhaṃ dakṣe vasati nālase.
ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു— മൂഢൻ സ്വർഗത്തിലെ ദേവഗണങ്ങളെപ്പോലെ എപ്പോഴും വിഷയസുഖങ്ങളിൽ മുങ്ങിക്കിടക്കും; വിഷയാസക്തിയുടെ ചെളിയിൽ പുരണ്ട അവന്റെ ചിത്തം മോഹിതമാകുന്നതിനാലാണ് അത്. ആലസ്യം തുടക്കത്തിൽ സുഖംപോലെ തോന്നും; എന്നാൽ അവസാനം ദുഃഖം നൽകും. നൈപുണ്യത്തോടെ ചെയ്യുന്ന പരിശ്രമം തുടക്കത്തിൽ ദുഃഖംപോലെ തോന്നിയാലും, അതാണ് സുഖോദയം വരുത്തുന്നത്. അതുകൊണ്ട് ലക്ഷ്മിയോടുകൂടിയ സമൃദ്ധി ദക്ഷനും പരിശ്രമിയുമായവനിൽ വസിക്കുന്നു; ആലസനിൽ അല്ല.
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
Pleasure that comes from idleness and sense-indulgence is deceptive: it begins as comfort but ends in suffering. Diligent, skillful effort may feel difficult at first, yet it produces lasting happiness and attracts prosperity (Śrī/Lakṣmī).
In the didactic setting of the Śānti Parva, a Brahmin speaker delivers moral instruction, contrasting the deluded life of attachment and laziness with the fruitful path of competence and sustained effort.