Shloka 20
Śānti-parva 168: Śoka-nivṛtti-buddhi (The Cognition that Reduces Grief) and Piṅgalā’s Nairāśya
भृत्यान् भोगैर्द्धिषो दण्डैयों योजयति सो<र्थवान् | एतन्मतिमतां श्रेष्ठ मत॑ं मम यथातथम् | अनयोस्तु निबोध त्वं वचनं वाक्यकण्ठयो:
Arjuna uvāca |
Bhṛtyān bhogair dhiṣo daṇḍaiś ca yojayati so 'rthavān |
Etan matimatāṃ śreṣṭha mataṃ mama yathātatham |
Anayos tu nibodha tvaṃ vacanaṃ vākyakaṇṭhayoḥ ||
ധനവാൻ അവനാണ്—സ്വഭൃത്യരെ ഉത്തമഭോഗങ്ങളാൽ അനുരക്തരാക്കി നിലനിർത്തുകയും, ശത്രുക്കളെ ദണ്ഡംകൊണ്ട് നിയന്ത്രിച്ച് വശത്തിലാക്കുകയും ചെയ്യുന്നവൻ. ജ്ഞാനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ മഹാരാജാവേ! എനിക്ക് ഈ അഭിപ്രായം യഥാതഥമായി ശരിയെന്നു തോന്നുന്നു. ഇനി ഈ ഇരുവരുടെയും വാക്കുകൾ കേൾക്കുക—അവരുടെ വാക്ക് കണ്ഠത്തിലേയ്ക്ക് എത്തിയിരിക്കുന്നു; അർത്ഥം, അവർ സംസാരിക്കാൻ അത്യന്തം ആകാംക്ഷയോടെ ഇരിക്കുന്നു.
अजुन उवाच
Educational Q&A
Prosperity and effective rule (artha) require a balanced policy: supporting one’s dependents with appropriate comforts and incentives, while restraining hostile forces through just punishment—both welfare and discipline are necessary instruments of governance.
Arjuna states his view on what constitutes true prosperity and effective control in rulership, then urges the listener to hear the impending statements of “these two,” who are portrayed as eager to speak (their words ‘at the throat’).