Shloka 11
बक-गौतमाख्यानम् / The Baka–Gautama Account
On Gratitude and Friendship Ethics
सलिलैकार्णवं तात पुरा सर्वमभूदिदम् । निष्प्रकम्पमनाकाशमनिर्देश्यमहीतलम्,तात! पूर्वकालमें यह सम्पूर्ण जगत् जलके एकमात्र महासागरके रूपमें था। उस समय इसमें कम्पन नहीं था। आकाशका पता नहीं था। भूतलका कहीं नाम भी नहीं था
salilaikārṇavaṃ tāta purā sarvam abhūd idam | niṣprakampam anākāśam anirdeśyam ahītalam ||
ഹേ താതാ! പുരാതനകാലത്ത് ഈ സർവ്വജഗത്തും ജലത്തിന്റെ ഏക മഹാസമുദ്രമായിരുന്നു. അപ്പോൾ അതിൽ യാതൊരു കമ്പനവും ഇല്ലായിരുന്നു; ആകാശവും പ്രകടമായിരുന്നില്ല; ഭൂതലത്തെ സൂചിപ്പിക്കാനും കഴിയുമായിരുന്നില്ല.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse frames creation as beginning from an undifferentiated, motionless state—symbolized by a single expanse of water—before distinct categories like sky (ākāśa) and earth (mahītala) become manifest. It points to the idea that the ordered world arises from an earlier, indistinct condition.
In Bhīṣma’s instruction during the Śānti Parva, he begins a cosmogonic account, describing the primordial condition of the world as a single, still ocean, with no discernible sky or earth yet present.