Shloka 61
Adhyāya 166: Kṛtaghna-doṣa (कृतघ्नदोषः) — the fault of ingratitude and the limits of expiation
काले चतुर्थे भुठ्जानो ब्रह्मचारी व्रती भवेत् । स्थानासनाभ्यां विहरेत त्रिरह्वाभ्युपयन्नप: । एवमेव निराकर्ता यश्षाग्नीनपविध्यति
kāle caturthe bhuñjāno brahmacārī vratī bhavet | sthānāsanābhyāṁ viharet trir ahvābhyupayann apaḥ | evam eva nirākartā yaḥ agnīn apavidhyati |
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—നിശ്ചിതമായ നാലാം സമയത്ത് മാത്രമേ ഭക്ഷണം കഴിക്കൂ; ബ്രഹ്മചാരിയും വ്രതധാരിയും ആയിരിക്കണം. നിൽക്കലും ഇരിക്കലും മാത്രമായി സംയമത്തോടെ ദിനം കഴിക്കണം; ദിവസത്തിൽ മൂന്നു പ്രാവശ്യം ശുദ്ധിക്കായി ജലത്തോട് ചേർന്ന് ആചമനം-സ്നാനം ചെയ്യണം. പവിത്ര അഗ്നികളെ ഉപേക്ഷിച്ചവനുള്ള പ്രായശ്ചിത്തവും ഇതുതന്നെ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse prescribes a disciplined penance: regulated eating, celibacy, vow-observance, restrained posture (standing/sitting), and thrice-daily ritual water-taking, as an expiation for neglecting the sacred household fires.
In Bhishma’s dharma-instruction in the Śānti Parva, he lays down a specific rule of conduct (austerity and purification regimen) to rectify the fault of abandoning or failing to maintain the sacred fires.