Shloka 14
Bhīmasena’s Counsel on Grief, Inner Conflict, and the Duty of Kingship (भीमसेन-उपदेशः)
तेषामन्यतमोत्सेके विधानमुपदिश्यते । हर्षेण बाध्यते शोको हर्ष: शोकेन बाध्यते,“इनमेंसे किसी एककी वृद्धि होनेपर उपचार बताया जाता है। हर्ष (सत्त्व)-के द्वारा शोक (रजोगुण)-का निवारण होता है और शोकके द्वारा हर्षका
teṣām anyatamotseke vidhānam upadiśyate | harṣeṇa bādhyate śoko harṣaḥ śokena bādhyate ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— ഇവയിൽ ഏതെങ്കിലും ഒന്ന് അതിയായി വർധിച്ചാൽ അതിന് പ്രതിവിധി ഉപദേശിക്കപ്പെടുന്നു. ഹർഷം കൊണ്ട് ശോകം ശമിക്കുന്നു; ശോകം കൊണ്ട് ഹർഷവും ശമിക്കുന്നു.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse teaches moderation through counterbalancing mental states: when one emotion becomes excessive, it can be corrected by cultivating its opposite—joy can relieve grief, and awareness of sorrow can sober and restrain excessive elation.
In the didactic discourse of the Śānti Parva, Vaiśampāyana continues explaining practical methods for inner steadiness, stating a rule-like remedy for emotional excess: grief and joy function as mutual correctives when one dominates.