Shloka 12
Bhīmasena’s Counsel on Grief, Inner Conflict, and the Duty of Kingship (भीमसेन-उपदेशः)
तेषामन्यतमोद्रेके विधानमुपदिश्यते । उष्णेन बाध्यते शीतं शीतेनोष्णं प्रबाध्यते,“उन तीनोंमेंसे यदि किसी एककी वृद्धि हो जाय तो उसकी चिकित्सा बतायी जाती है। उष्ण द्रव्यसे सर्दी और शीत पदार्थसे गर्मीका निवारण होता है
teṣām anyatamodreke vidhānam upadiśyate | uṣṇena bādhyate śītaṁ śītenoṣṇaṁ prabādhyate ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ആ മൂന്നിൽ ഏതെങ്കിലും ഒന്ന് അതിരുകടന്നാൽ അതിന് ചികിത്സാവിധി ഉപദേശിക്കപ്പെടുന്നു. ഉഷ്ണംകൊണ്ട് ശീതം ശമിക്കുന്നു; ശീതംകൊണ്ട് ഉഷ്ണം ശമിക്കുന്നു.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
When one element/quality becomes excessive, it should be corrected by applying its opposite—heat by cold, and cold by heat—illustrating the broader ethical principle of restoring balance through appropriate countermeasures.
Vaiśampāyana continues an instructive passage in Śānti Parva, stating a rule of remedy: if one among a triad of factors becomes aggravated, a prescribed regimen is given, exemplified through the opposition of heat and cold.