Shloka 156
Adhyāya 159 — Dāna–Dakṣiṇā, Āpaddharma Measures, and Prāyaścitta Classifications
भवन्त्येतानि कौरव्य लुब्धानामकृतात्मनाम् | जिसने अपने मन और इन्द्रियोंको काबूमें कर लिया है, उस पुरुषको चाहिये कि वह मोहसहित लोभको जीते। कुरुनन्दन! दम्भ, द्रोह, निन्दा, चुगली, और मत्सरता--ये सभी दोष अजितात्मा लोभी पुरुषोंमें ही होते हैं
bhavanty etāni kauravya lubdhānām akṛtātmanām |
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—ഹേ കൗരവ്യ! ആത്മനിയന്ത്രണമില്ലാത്ത ലുബ്ധന്മാരിലാണ് ഈ ദോഷങ്ങൾ ഉദിക്കുന്നത്. മനസ്സിനെയും ഇന്ദ്രിയങ്ങളെയും വശപ്പെടുത്തിയവൻ മോഹത്തോടുകൂടിയ ലോഭത്തെ ജയിക്കണം. ഹേ കുരുനന്ദനാ! ദംഭം, ദ്രോഹം, നിന്ദ, പൈശുന്യം (ചാടിപ്പറച്ചിൽ), മത്സരം—ഈ ദോഷങ്ങൾ എല്ലാം സ്വയം ജയിക്കാത്ത ലുബ്ധന്മാരിലേ കാണപ്പെടൂ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Greed, when joined with delusion, becomes the root-condition for multiple moral vices. Therefore, the disciplined person—one who has mastered mind and senses—should overcome greed (lobha) along with delusion (moha), since hypocrisy, malice, slander, gossip, and envy cluster around uncontrolled greed.
In the Śānti Parva’s instruction section, Bhīṣma continues advising Yudhiṣṭhira on dharma and ethical governance. Here he characterizes the psychological profile of the greedy and unself-controlled, listing the typical faults that arise from such a disposition.