Shloka 12
Satya-lakṣaṇa (The Characteristics and Forms of Truth) | सत्यलक्षणम्
एष चेष्टयते सम्यक् प्राणिन: सम्यगायतः: । असम्यगायतो भूयश्चनेष्टते विकृतं नूषु,ये जब शरीरमें ठीक ढंगसे प्राण आदिके रूपमें विस्तारको प्राप्त होते हैं, तब समस्त प्राणियोंको चेष्टाशील बनाते हैं और जब ये ठीक ढंगसे काम नहीं करते हैं, तब प्राणियोंके शरीरमें विकृति आने लगती है
eṣa ceṣṭayate samyak prāṇinaḥ samyag-āyataḥ | asamyag-āyato bhūyaś ceṣṭate vikṛtaṃ nṛṣu ||
നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഈ പ്രാണതത്ത്വം ശരീരത്തിൽ സമ്യകമായി വ്യാപിച്ച് ശരിയായി പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ, അത് എല്ലാ ജീവികളെയും ക്രമബദ്ധമായ പ്രവർത്തനചേഷ്ടയ്ക്ക് യോഗ്യമാക്കുന്നു; എന്നാൽ അത് സമ്യകമായി പ്രവർത്തിക്കാതിരുന്നാൽ, മനുഷ്യരിൽ വികൃതമായ ചേഷ്ടയും ശരീരവൈകല്യങ്ങളും വീണ്ടും ഉണ്ടാക്കുന്നു.
नारद उवाच
Educational Q&A
Rightly regulated prāṇa (vital force) sustains orderly action and well-being; when prāṇa becomes imbalanced or improperly directed, it produces disorder—both as bodily विकृति (abnormality) and as distorted activity—implying an ethical need for self-regulation and balance.
In Śānti Parva’s instructional setting, Nārada explains a principle of embodied life: the properly functioning life-breath animates all beings, while its improper functioning leads to dysfunction and disturbance in humans.