Shloka 99
Dama-pradhāna-dharma (Self-restraint as the Root of Dharma) — Śānti-parva 154
Devanagari script
चिताधूमेन नीलेन संरज्यन्ते च पादपा: । श्मशाने च निराहारा: प्रतिनर्दन्ति देहिन:,चिताके काले धुएँसे यहाँके सारे वृक्ष उसी रंगमें रंग गये हैं। श्मशानभूमिमें यहाँके निराहार प्राणी (प्रेत-पिशाच आदि) गरज रहे हैं
Transliteration
citādhūmena nīlena saṃrajyante ca pādapāḥ | śmaśāne ca nirāhārāḥ pratinardanti dehinaḥ ||
Translation
ചിതയുടെ നീലിമ-കറുത്ത പുകകൊണ്ട് ഇവിടെയുള്ള വൃക്ഷങ്ങൾ അതേ നിറത്തിൽ മങ്ങിയിരിക്കുന്നു; ശ്മശാനത്തിൽ നിരാഹാരജീവികൾ—പ്രേതപിശാചാദികൾ—പ്രതിധ്വനിച്ച് ഗർജിക്കുന്നു।
Word by Word
चिताधूमेनby the smoke of the funeral pyre
चिताधूमेन:
Karana
TypeNoun
Rootचिताधूम
FormMasculine, Instrumental, Singular
नीलेनdark/blue (in color)
नीलेन:
Karana
TypeAdjective
Rootनील
FormMasculine, Instrumental, Singular
संरज्यन्तेare being dyed/colored
संरज्यन्ते:
Karta
TypeVerb
Rootरञ्ज्
FormPresent, Third, Plural, Atmanepada, Passive/Reflexive (Atmanepada usage)
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
पादपाःtrees
पादपाः:
Karta
TypeNoun
Rootपादप
FormMasculine, Nominative, Plural
श्मशानेin the cremation-ground
श्मशाने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootश्मशान
FormNeuter, Locative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
निराहाराःwithout food; fasting
निराहाराः:
Karta
TypeAdjective
Rootनिराहार
FormMasculine, Nominative, Plural
प्रतिनर्दन्तिroar; bellow; cry out
प्रतिनर्दन्ति:
TypeVerb
Rootनर्द्
FormPresent, Third, Plural, Parasmaipada
देहिनःembodied beings
देहिनः:
Karta
TypeNoun
Rootदेहिन्
FormMasculine, Nominative, Plural
Speaker
गृध्र उवाच
Characters & Entities
ग
गृध्र (vulture, speaker)च
चितā (funeral pyre)श
श्मशान (cremation-ground)प
पादप (trees)द
देहिन (embodied beings; contextually pretas/piśācas)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes