Shloka 117
Dama-pradhāna-dharma (Self-restraint as the Root of Dharma) — Śānti-parva 154
पश्य दैवस्य संयोगं बान्धवानां च निश्चयम्,देखो, दैवका संयोग और उन बन्धु-बान्धवोंका दृढ़ निश्चय; जिससे दीनतापूर्वक रोते हुए उन मनुष्योंका आँसू थोड़े ही समयमें पोंछा गया। यह उनके निश्चयपूर्वक किये हुए अनुसंधान एवं प्रयत्नका फल है
paśya daivasya saṃyogaṃ bāndhavānāṃ ca niścayam
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—ദൈവസംയോഗവും ബന്ധുക്കളുടെ ദൃഢനിശ്ചയവും നോക്കുക. ആ കൂട്ടായ്മകൊണ്ട് അസഹായമായി കരഞ്ഞിരുന്ന ആ ജനങ്ങളുടെ കണ്ണുനീർ അല്പസമയത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ തുടച്ചുമാറ്റപ്പെട്ടു. ഇത് അവരുടെ ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെ നടത്തിയ അന്വേഷണമുടെയും നിരന്തര പരിശ്രമത്തിന്റെയും ഫലമാണ്.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Relief and success arise from a twofold cause: the mysterious convergence of destiny (daiva-saṃyoga) and the steadfast determination (niścaya) of one’s own people. The verse highlights an ethical balance—do not rely on fate alone; sustained inquiry and effort are indispensable, and when they align with providential conditions, suffering is quickly alleviated.
Bhishma points to a situation where people were grieving and shedding tears in helplessness, but their sorrow was soon removed. He attributes this change to the combined effect of providence and the resolute, purposeful actions of their kinsmen—specifically, their deliberate investigation and exertion that produced a tangible result.