Shloka 16
अज्ञान–लोभयोः परस्परहेतुत्वम्
Mutual Causality of Ignorance and Greed
न हास्ति सर्वभूतेषु दुः:खमस्मिन् कुत: सुखम् । एवं प्रकृतिभूतानां सर्वसंसर्गयायिनाम्
na hāsti sarvabhūteṣu duḥkham asmin kutaḥ sukham | evaṃ prakṛtibhūtānāṃ sarvasaṃsargayāyinām ||
ഈ ലോകത്ത് എല്ലാ ജീവികളിലും ദുഃഖം ഒരിക്കലും പൂർണ്ണമായി അഭാവമല്ല; അപ്പോൾ സുഖം എങ്ങനെ ഉറപ്പാകുന്നു? ദേഹധാരികളായ ജീവികളുടെ സ്വഭാവം തന്നെയാണ് ഇത്—അവർ എല്ലാ തരത്തിലുള്ള സമ്പർക്കങ്ങളിലൂടെയും സംഗമങ്ങളിലൂടെയും കടന്നുപോകേണ്ടിവരും.
शौनक उवाच
Educational Q&A
Happiness is not a guaranteed, stable state for embodied beings because contact and association (saṃsarga) are unavoidable, and with them come inevitable forms of suffering; therefore one should cultivate realism, restraint, and detachment rather than expecting unbroken pleasure.
In the Shānti Parva’s reflective discourse, Śaunaka voices a general philosophical observation about the condition of living beings: life necessarily involves continual interactions and attachments, making suffering inescapable and happiness intermittent.