Shloka 4
कपोत-लुब्धकसंवादः — Hunter’s Remorse and Renunciatory Resolve
बह्नयः प्रतिविधातव्या: प्रज्ञा राज्ञा ततस्ततः । नैकशाखेन धर्मेण यत्रैषा सम्प्रवर्तते
bahvyaḥ pratividhātavyāḥ prajñā rājñā tatastataḥ | naikaśākhena dharmeṇa yatraiṣā sampravartate, yudhiṣṭhira |
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—രാജാവ് പല സ്ഥലങ്ങളിലായി പലവിധ മനുഷ്യരിൽ നിന്ന് പലതരം പ്രായോഗിക ബുദ്ധി അഭ്യസിക്കണം. ഒരൊറ്റ ശാഖയുള്ള ധർമ്മധാരണയിൽ ഒതുങ്ങി ഇരിക്കരുത്. ഹേ യുധിഷ്ഠിരാ! പ്രതിസന്ധിക്കാലത്ത് ഈ അനുകൂല വിവേകം രാജാവിൽ ഉണർന്നാൽ, അവൻ ആത്മരക്ഷയ്ക്കുള്ള മാർഗം കണ്ടെത്തും.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler should cultivate broad, adaptable discernment and not cling rigidly to a single, narrow formulation of dharma; flexible intelligence enables ethical and effective action, especially in crises.
In the Shanti Parva’s instruction on kingship, Bhishma continues advising Yudhishthira on rajadharma, emphasizing that a king must learn varied strategies and judgments from diverse people and situations to protect himself and his realm.