Shloka 66
Śaraṇāgatapālana—Prastāvanā
Protection of the Refuge-Seeker: Opening of the Kapota Narrative
Devanagari script
मृदुनैव मृदुं हन्ति मृदुना हन्ति दारुणम् । नासाध्यं मृदुना किंचित् तस्मात् तीक्षणतरो मृदुः,“बुद्धिमान् राजा कोमल उपायसे कोमल शत्रुका नाश करता है और कोमल उपायसे ही दारुण शत्रुका भी संहार कर डालता है। कोमल उपायसे कुछ भी असाध्य नहीं है; अतः कोमल ही अत्यन्त तीक्ष्ण है
Transliteration
mṛdunaiva mṛduṃ hanti mṛdunā hanti dāruṇam | nāsādhyaṃ mṛdunā kiṃcit tasmāt tīkṣṇataro mṛduḥ ||
Translation
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു— മൃദുത്വം കൊണ്ടുതന്നെ മൃദുവനെ ജയിക്കാം; മൃദുത്വം കൊണ്ടുതന്നെ ക്രൂരനെയും കീഴടക്കാം. മൃദുവായ ഉപായത്തിൽ അസാധ്യം ഒന്നുമില്ല; അതിനാൽ സത്യത്തിൽ മൃദുത്വം തന്നെയാണ് ഏറ്റവും മൂർച്ചയുള്ള ആയുധം.
Word by Word
मृदुनाby/with gentleness
मृदुना:
Karana
TypeAdjective
Rootमृदु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
एवindeed/only
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
मृदुthe gentle (one/thing)
मृदु:
Karma
TypeAdjective
Rootमृदु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
हन्तिkills/overcomes
हन्ति:
TypeVerb
Rootहन् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथम, एकवचन
मृदुनाby gentleness
मृदुना:
Karana
TypeAdjective
Rootमृदु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
हन्तिkills/overcomes
हन्ति:
TypeVerb
Rootहन् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथम, एकवचन
दारुणम्the harsh/cruel (one/thing)
दारुणम्:
Karma
TypeAdjective
Rootदारुण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
असाध्यम्impossible/unachievable
असाध्यम्:
TypeAdjective
Rootअसाध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मृदुनाby gentleness
मृदुना:
Karana
TypeAdjective
Rootमृदु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
किंचित्anything (at all)
किंचित्:
TypeIndeclinable
Rootकिंचित्
तस्मात्therefore/from that
तस्मात्:
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तीक्ष्णतरःsharper/more piercing
तीक्ष्णतरः:
TypeAdjective
Rootतीक्ष्णतर (प्रातिपदिक; तीक्ष्ण + तर)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मृदुःgentleness/the gentle (means)
मृदुः:
Karta
TypeAdjective
Rootमृदु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
Speaker
भीष्म उवाच
Characters & Entities
B
BhīṣmaVerse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes