Shloka 45

Dasyu-maryādā and Buddhi-guided Rāja-nīti (दस्युमर्यादा तथा बुद्धिप्रधान-राजनीति)

Devanagari script

न वित्तेन न पारुष्यैर्न सान्त्वेन न च श्रुतै: । कोपाग्नि: शाम्यते राज॑स्तोयाग्निरिव सागरे,राजन्‌! जिस प्रकार बडवानल समुद्रमें किसी तरह शान्त नहीं होता, उसी प्रकार क्रोधाग्नि भी न धनसे, न कठोरता दिखानेसे, न मीठे वचनों द्वारा समझाने-बुझानेसे और न शास्त्रज्ञानसे ही शान्त होती है

Transliteration

brahmadatta uvāca |

na vittena na pāruṣyair na sāntvena na ca śrutaiḥ |

kopa-agniḥ śāmyate rājan toyāgnir iva sāgare ||

Translation

ഹേ രാജാവേ! സമുദ്രത്തിനുള്ളിലെ ബഡവാനലാഗ്നി എങ്ങനെയും ശമിക്കാത്തതുപോലെ, കോപാഗ്നിയും ധനത്താൽ അല്ല, കഠിനതയാൽ അല്ല, സാന്ത്വനത്തിന്റെ മധുരവചനങ്ങളാൽ അല്ല, ശാസ്ത്രജ്ഞാനത്താലും അല്ല—ശമിക്കുകയില്ല।

Word by Word

नnot

वित्तेनby wealth

नnor

पारुष्यैःby harshness/rough words

नnor

सान्त्वेनby conciliation/soothing

नnor

चand

श्रुतैःby learning/scriptural knowledge

कोपाग्निःthe fire of anger

शाम्यतेis pacified/ceases

राजन्O king

तोयाग्निःthe submarine fire (water-fire)

इवlike/as

सागरेin the ocean

Speaker

ब्रह्मदत्त उवाच

Characters & Entities

Brahmadatta

Rājan (the King, addressee)

Sāgara (ocean/sea)

Toyāgni / Bāḍavānala (submarine fire)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes