Previous Verse
Next Verse

Shloka 100

Dasyu-maryādā and Buddhi-guided Rāja-nīti (दस्युमर्यादा तथा बुद्धिप्रधान-राजनीति)

जो राजा धर्मको नहीं जानता, उसके अत्याचारसे प्रजाका नाश हो जाता है। राजा ही धर्म, अर्थ और काम--इन तीनोंका मूल है। अतः उसे पूर्ण सावधान रहकर निरन्तर अपनी प्रजाका पालन करना चाहिये ।। बलिषड्भागमुद्धृत्य बलिं समुपयोजयेत्‌ । न रक्षति प्रजा: सम्यग्‌ यः स पार्थिवतस्कर:,जो प्रजाकी आयका छठा भाग कररूपसे ग्रहण करके उसका उपभोग करता है और प्रजाका भलीभाँति पालन नहीं करता, वह तो राजाओंमें चोर है

Brahmadatta uvāca: yo rājā dharmaṁ na jānāti, tasya atyācāreṇa prajāyā nāśo bhavati. rājā hi dharma-artha-kāmānāṁ trayāṇām api mūlam; ataḥ sa pūrṇa-sāvadhānaḥ san nityaṁ sva-prajāḥ pālayitavyāḥ. bali-ṣaḍ-bhāgam uddhṛtya baliṁ samupayojayet; na rakṣati prajāḥ samyag yaḥ sa pārthiva-taskaraḥ.

ധർമ്മം അറിയാത്ത രാജാവിന്റെ പീഡനത്താൽ പ്രജകൾ നശിക്കുന്നു. രാജാവാണ് ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം എന്ന ത്രിവർഗത്തിന്റെ മൂലം; അതിനാൽ അവൻ പൂർണ്ണ ജാഗ്രതയോടെ നിരന്തരം പ്രജയെ പരിപാലിച്ചു കാക്കണം. പ്രജയുടെ വരുമാനത്തിലെ ആറിലൊന്ന് നികുതിയായി എടുത്ത് സ്വയം ഭോഗിച്ചു, പ്രജയെ ശരിയായി സംരക്ഷിക്കാത്തവൻ—രാജാക്കന്മാരിൽ കള്ളൻ തന്നേ.

बलि-षड्भागम्the sixth share of tax/tribute
बलि-षड्भागम्:
Karma
TypeNoun
Rootबलि-षड्भाग
FormMasculine, Accusative, Singular
उद्धृत्यhaving taken/collected
उद्धृत्य:
Karana
TypeVerb
Rootउद्-हृ
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage)
बलिम्tax; tribute
बलिम्:
Karma
TypeNoun
Rootबलि
FormMasculine, Accusative, Singular
समुपयोजयेत्should employ/use (it) properly
समुपयोजयेत्:
Karta
TypeVerb
Rootसम्-उप-युज् (णिच्)
FormOptative (Vidhi-lin), Third, Singular, Parasmaipada
not
:
TypeIndeclinable
Root
रक्षतिprotects
रक्षति:
Karta
TypeVerb
Rootरक्ष्
FormPresent (Lat), Third, Singular, Parasmaipada
प्रजाःthe subjects/people
प्रजाः:
Karma
TypeNoun
Rootप्रजा
FormFeminine, Accusative, Plural
सम्यक्properly; well
सम्यक्:
TypeIndeclinable
Rootसम्यक्
यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
पार्थिव-तस्करःa thief among kings / royal thief
पार्थिव-तस्करः:
Karta
TypeNoun
Rootपार्थिव-तस्कर
FormMasculine, Nominative, Singular

ब्रह्मदत्त उवाच

ब्रह्मदत्त (Brahmadatta)
राजा (the king)
प्रजा (the subjects/people)