Shloka 23

आपद्धर्मनिर्णयः — विश्वामित्र-श्वपचसंवादः

Apaddharma Determination: Dialogue of Viśvāmitra and the Śvapaca

Devanagari script

तत्र चागत्य चाण्डालो हारण्ये कृतकेतन: । प्रयोजयति चोन्माथं नित्यमस्तंगते रवौ,उसी वनमें एक चाण्डाल भी घर बनाकर रहता था। वह प्रतिदिन सायंकाल सूर्यास्त हो जानेपर वहाँ आकर जाल फैला देता और उसकी ताँतकी डोरियोंको यथास्थान लगा घर जाकर मौजसे सोता था; फिर सबेरा होनेपर वहाँ आया करता था

Transliteration

tatra cāgatya cāṇḍālo hāraṇye kṛtaketanaḥ | prayojayati conmāthaṃ nityam astaṃgate ravau ||

Translation

അവിടെ ഒരു ചാണ്ഡാലനും വന്ന് ആ വനത്തിൽ വാസസ്ഥലം സ്ഥാപിച്ചു. ദിവസേന സൂര്യൻ അസ്തമിച്ച ശേഷം അവൻ അവിടെ എത്തി കുരുക്ക് (വല) വിരിച്ചു, അതിന്റെ കയറുകൾ യഥാസ്ഥാനത്ത് ഉറപ്പിച്ച് വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി നിർഭയമായി ഉറങ്ങും; പുലരുമ്പോൾ വീണ്ടും അവിടെ വരും.

Word by Word

तत्रthere

चand

आगत्यhaving come

चाण्डालःa caṇḍāla (outcaste)

हारण्येin the forest-region

कृतकेतनःhaving made a dwelling; with a built abode

प्रयोजयतिsets in motion; employs; spreads

चand

उन्माथम्a snare/net-trap (device for catching)

नित्यम्always; daily

अस्तंगतेwhen (it is) set; at sunset

रवौin/when the sun

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

Bhīṣma

Caṇḍāla

forest (āraṇya)

sun (ravi)

snare/trap (unmātha)

dwelling/house (ketana)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes