Shloka 146
आपद्धर्मनिर्णयः — विश्वामित्र-श्वपचसंवादः
Apaddharma Determination: Dialogue of Viśvāmitra and the Śvapaca
मातुला भागिनेयाश्व तथा सम्बन्धिबान्धवा: । “माता-पिता, पुत्र, मामा, भांजे, सम्बन्धी तथा बन्धु-बान्धव-इन सबमें स्वार्थके सम्बन्धसे ही स्नेह होता है ।। पुत्र हि मातापितरौ त्यजत: पतितं प्रियम्
mātulā bhāgineyāś ca tathā sambandhi-bāndhavāḥ | mātā-pitarau putro māmā bhāñjaḥ sambandhī tathā bandhu-bāndhavāḥ—eteṣu sarveṣu svārtha-sambandhenaiva sneho bhavati || putro hi mātā-pitarau tyajataḥ patitaṁ priyam |
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—മാതുലൻ, ഭാഗിനേയൻ, അതുപോലെ ബന്ധുക്കളും കുലബന്ധങ്ങളും; മാതാപിതാക്കൾ, പുത്രൻ, മാതുലൻ, ഭാഗിനേയൻ—ഇവരിലൊക്കെയും സാധാരണയായി സ്വാർത്ഥബന്ധം ഉള്ളത്രയേ സ്നേഹവും ഉദിക്കൂ. സത്യത്തിൽ, ദുരവസ്ഥയിൽ പതിച്ച പ്രിയ മാതാപിതാക്കളെയ്ക്കൂടി പുത്രൻ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma highlights a hard ethical realism: ordinary worldly affection within families often depends on perceived benefit; when fortune turns, even close relations may withdraw. The implied counsel is to ground one’s conduct in dharma rather than relying on unstable, interest-based attachment.
In the Shanti Parva’s instruction to Yudhishthira, Bhishma continues a reflective discourse on social bonds and moral conduct, using the example of family relationships to illustrate how attachment can be conditional and why a dharmic person should cultivate steadiness and discernment.