Shloka 4
अविश्वास-निति: ब्रह्मदत्त–पूजनी-संवादः
Policy of Caution: The Brahmadatta–Pūjanī Dialogue
अभोग्याश्लौषधीश्कछित्त्वा भोग्या एव पचन्त्युत
abhogyāślauṣadhīḥ kacchittvā bhogyā eva pacanty uta | rājan! yo khāneyogya nahīṃ haiṃ, un oṣadhiyoṃ yā vṛkṣoṃ ko kāṭakara manuṣya unake dvārā khāneyogya oṣadhiyoṃ ko pacāte haiṃ | evaṃ yaḥ devatā-pitṛ-manuṣyāṇāṃ haviṣā pūjanaṃ na karoti, tasya dhanaṃ dharmajñaiḥ puruṣaiḥ vyarthaṃ proktam | ataḥ dharmātmā rājā tādṛśaṃ dhanaṃ chīnatāṃ, tena prajā-pālanaṃ karotu, kintu tādṛśena dhanena rājā svaṃ kośaṃ na pūrayet ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു— ഹേ രാജാവേ! ഭക്ഷിക്കാനാകാത്ത ഔഷധികളെയോ വൃക്ഷങ്ങളെയോ വെട്ടി, അവയുടെ സഹായത്താൽ തന്നെ മനുഷ്യർ ഭക്ഷ്യമായതു പാകം ചെയ്യുന്നു. അതുപോലെ ഹവിസ്സിലൂടെ ദേവന്മാരെയും പിതൃകളെയും മനുഷ്യരെയും ആരാധിക്കാത്തവന്റെ ധനം ധർമ്മജ്ഞർ വ്യർത്ഥമെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. അതിനാൽ ധർമ്മാത്മനായ രാജാവ് അത്തരം ധനം പിടിച്ചെടുത്തു പ്രജാപാലനത്തിന് വിനിയോഗിക്കണം; എന്നാൽ, ഹേ നൃപാ, ആ ധനത്തോടെ സ്വന്തം കോശം നിറയ്ക്കരുത്.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Wealth becomes ethically ‘fruitless’ if it is not used to honor obligations to gods, ancestors, and people through offerings and support. A righteous king may confiscate such misused wealth for public welfare, but should not enrich his own treasury with it.
In the Shanti Parva’s instruction on royal duty, Bhishma advises the king (Yudhishthira) using an analogy from cooking: even inedible wood/herbs can serve as fuel to prepare edible food. Likewise, wealth that is not sanctified by worship and giving may be redirected by the king toward maintaining the subjects, without becoming personal royal gain.