Shloka 9
Kośa, Bala, and Maryādā: Treasury, Capacity, and Enforceable Limits (कोश-बल-मर्यादा)
दुःखादान इह होष स्यात् तु पश्चात् क्षयोपम: । अभिगम्यमतीनां हि सर्वासामेव निश्चय:,आपत्तिके समय भी यदि प्रजाको दुःख देकर धन वसूल किया जाता है तो पीछे वह राजाके लिये विनाशके तुल्य सिद्ध होता है। आश्रय लेने योग्य जितनी बुद्धियाँ हैं, उन सबका यही निश्चय है
duḥkhādāna iha hoṣa syāt tu paścāt kṣayopamaḥ | abhigamyamatīnāṃ hi sarvāsām eva niścayaḥ ||
ആപത്തുകാലത്തും പ്രജയ്ക്ക് ദുഃഖം വരുത്തി ധനം പിരിച്ചെടുക്കുകയാണെങ്കിൽ, പിന്നീടത് രാജാവിന് വിനാശസമാനമായി തീരും. ആശ്രയിക്കാവുന്ന എല്ലാ പ്രാജ്ഞബുദ്ധികളുടെയും ഉറച്ച നിശ്ചയം ഇതുതന്നെ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Even in emergencies, extracting wealth by inflicting suffering on the people is short-term gain that leads to long-term ruin; wise counsel rejects oppressive taxation as contrary to sound kingship.
In the Shanti Parva discourse on rajadharma, Bhishma instructs Yudhishthira on statecraft and moral governance, warning that coercive exactions during crises ultimately destroy the king’s stability and legitimacy.