Shloka 6

Daṇḍotpatti-kathana (Origin and Function of Daṇḍa) — वसुहोम–मान्धातृ संवाद

Devanagari script

जागर्ति च कथं दण्ड: प्रजास्ववहितात्मक: । कश्न पूर्वापरमिदं जागर्ति प्रतिपालयन्‌,वह किस प्रकार सावधान रहकर सम्पूर्ण प्राणियोंपर शासन करनेके लिये जागता रहता है? कौन इस पूर्वापर जगतका प्रतिपालन करता हुआ जागता है?

Transliteration

jāgarti ca kathaṃ daṇḍaḥ prajāsva-vahita-ātmakaḥ | kaś ca pūrvāparam idaṃ jāgarti pratipālayan ||

Translation

യുധിഷ്ഠിരൻ ചോദിച്ചു— പ്രജകളുടെ ഹിതത്തിൽ ശ്രദ്ധയോടെ നിലകൊള്ളുന്ന ദണ്ഡം എങ്ങനെ ജാഗ്രതയോടെ ഭരണം നടത്തുന്നു? പിന്നെ, മുൻപും പിന്നെയും എന്ന ക്രമമുള്ള ഈ സമസ്ത ലോകത്തെ കാത്തു പരിപാലിച്ചുകൊണ്ട് ജാഗരിക്കുന്നവൻ ആര്?

Word by Word

जागर्तिis awake / keeps vigil

चand

कथम्how?

दण्डःthe rod (punishment/authority)

प्रजासुamong the subjects/creatures

अवहितात्मकःwhose nature is attentive / vigilant-minded

कःwho?

चand

पूर्वापरम्the former and the latter (past and future / earlier and later)

इदम्this

जागर्तिis awake / keeps vigil

प्रतिपालयन्protecting / governing

Speaker

युधिछ्िर उवाच

Characters & Entities

Yudhiṣṭhira

Daṇḍa (principle of punishment/governance)

Prajā (subjects/people)

Jagat (the world, implied)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes