Shloka 18
Daṇḍa-svarūpa-nirūpaṇa
The Nature, Forms, and Function of Daṇḍa
आत्मसंयमनं बुद्धया परबुद्धयावधारणम् । बुद्धया चात्मगुणप्राप्तिरेतच्छास्त्रनिदर्शनम्,केवल अपनी बुद्धिसे मनको वशमें किया जाता है। मन्त्री आदि दूसरोंकी बुद्धिके सहयोगसे कर्तव्यका निश्चय किया जाता है और शास्त्रीय बुद्धिसे आत्मगुणकी प्राप्ति होती है। यही शास्त्रका प्रयोजन है
ātmasaṁyamanaṁ buddhyā parabuddhyāvadhāraṇam | buddhyā cātmaguṇaprāptir etacchāstranidarśanam ||
ആത്മസംയമം സ്വന്തം വിവേകത്താൽ തന്നെ സിദ്ധിക്കുന്നു; എന്ത് ചെയ്യണം എന്ന നിർണ്ണയം മന്ത്രിമാർ മുതലായവരുടെ ഉപദേശം-ബുദ്ധിയുടെ സഹായത്തോടെ ഉറപ്പിക്കുന്നു; ശാസ്ത്രം നയിക്കുന്ന ബോധത്തിലൂടെ ആത്മഗുണങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നു. ഇതാണ് ശാസ്ത്രോപദേശം കാണിക്കുന്നത്.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse distinguishes three supports for right living: (1) personal intellect for self-restraint, (2) others’ counsel for deciding duties in complex situations, and (3) scripturally informed understanding for attaining enduring inner virtues—presenting these as the practical aim of śāstra.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma and right conduct, Bhishma continues advising Yudhiṣṭhira by summarizing how disciplined intellect, wise counsel, and scriptural guidance function together to shape ethical decision-making and inner character.