Shloka 10
Daṇḍa-svarūpa-nirūpaṇa
The Nature, Forms, and Function of Daṇḍa
मृजावान् स्यात् स्वयूथ्येषु भौमानि चरणै: क्षिपेत् । जातपक्ष: परिस्पन्देत् प्रेक्षेद् वैकल्यमात्मन:,राजा अपने दलके लोगोंके प्रति विशुद्ध व्यवहार करे। शत्रुके राज्यमें जो खेतीकी फसल हो, उसे अपने दलके घोड़ों और बैलोंके पैरोंसे कुचलवा दे। अपना पक्ष बलवान् होनेपर ही शत्रुओंपर आक्रमण करे और अपनेमें कहाँ कैसी दुर्बलता है, इसका भलीभाँति निरीक्षण करता रहे
bhīṣma uvāca | mṛjāvān syāt svayūthyeṣu bhaumāni caraṇaiḥ kṣipet | jātapakṣaḥ parispandet prekṣed vaikalyaṃ ātmanaḥ |
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—രാജാവ് തന്റെ കൂട്ടത്തിലെവരോടു ശുദ്ധവും നീതിയുക്തവുമായ പെരുമാറ്റം പാലിക്കണം. ശത്രുരാജ്യത്തിലെ വയലുകളിലെ വിളവ് തന്റെ കുതിരകളുടെയും കാളകളുടെയും കാൽക്കീഴിൽ ചവിട്ടി നശിപ്പിക്കണം. സ്വന്തം പക്ഷം ശക്തമായ ശേഷം മാത്രമേ ശത്രുവിനെതിരെ നീങ്ങാവൂ; കൂടാതെ തനിക്കുള്ള എവിടെയെന്ത് ദൗർബല്യമാണെന്ന് നിരന്തരം പരിശോധിക്കണം.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma advises a dual discipline of kingship: ethical purity and fairness toward one’s own people, combined with hard-nosed strategy against enemies—acting only after consolidating strength and continuously auditing one’s own weaknesses.
In the Shanti Parva’s instruction on rajadharma, Bhishma lays out practical counsel for a ruler: maintain clean conduct within one’s camp, weaken the enemy materially by damaging their agricultural base, and launch offensives only when one’s own side is strong, while keeping vigilant self-scrutiny.