Shloka 10
Nakula’s Counsel on Yajña, Dāna, and Tyāga (नकुलोपदेशः—यज्ञदानत्यागविचारः)
अनिकेत: परिपतन वृक्षमूलाश्रयो मुनि: । अपाचक: सदा योगी स त्यागी पार्थ भिक्षुक:,पार्थ! जिसका कोई घर-बार नहीं, जो इधर-उधर विचरता और चुपचाप किसी वृक्षके नीचे उसकी जड़पर सो जाता है, जो अपने लिये कभी रसोई नहीं बनाता और सदा योगपरायण रहता है, ऐसे त्यागीको भिक्षुक कहते हैं
aniketaḥ paripatan vṛkṣamūlāśrayo muniḥ | apācakaḥ sadā yogī sa tyāgī pārtha bhikṣukaḥ ||
നകുലൻ പറഞ്ഞു—“പാർത്ഥാ! സ്ഥിരവാസമില്ലാത്തവൻ, ഇങ്ങും അങ്ങും സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ, നിശ്ശബ്ദമായി വൃക്ഷമൂലത്തിൽ ആശ്രയം തേടുന്നവൻ, തനിക്കായി ഒരിക്കലും പാചകം ചെയ്യാത്തവൻ, സദാ യോഗനിഷ്ഠനായിരിക്കുന്നവൻ—അത്തരം ത്യാഗിയെ ‘ഭിക്ഷുകൻ’ എന്നു വിളിക്കുന്നു.”
नकुल उवाच
Educational Q&A
A true bhikṣuka is defined by non-attachment and disciplined living: no fixed residence, minimal dependence on possessions, no cooking or storing for oneself, and steady commitment to yoga. The emphasis is ethical—renunciation expressed through conduct, simplicity, and inner steadiness.
Nakula is describing to Pārtha (Arjuna) the marks of a mendicant-renouncer. The verse functions as a concise characterization of the ascetic ideal within the Śānti Parva’s broader instruction on dharma and peace-oriented life.