Shloka 4
Durgātitaraṇa—Conduct for Crossing Difficulties (दुर्गातितरणम्)
प्रत्याहुनोच्यमाना ये न हिंसन्ति च हिंसिता: । प्रयच्छन्ति न याचन्ते दुर्गाण्यतितरन्ति ते,जो दूसरोंके कटु वचन सुनाने या निन््दा करनेपर भी स्वयं उन्हें उत्तर नहीं देते, मार खाकर भी किसीको मारते नहीं तथा स्वयं देते हैं, परंतु दूसरोंसे माँगते नहीं; वे भी दुर्गम संकटसे पार हो जाते हैं
pratyāhūnocyamānā ye na hiṃsanti ca hiṃsitāḥ | prayacchanti na yācante durgāṇy atitaranti te ||
കഠിനവാക്കുകളും നിന്ദയും കേട്ടാലും മറുപടി കൊടുക്കാതെ, ഉപദ്രവിക്കപ്പെട്ടാലും തിരിച്ചുപദ്രവിക്കാതെ, യാചിക്കാതെ നൽകുന്നവർ—അവർ ദുര്ഗമമായ പ്രതിസന്ധികളും കടന്നുപോകുന്നു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse praises three linked virtues—non-retaliation to verbal provocation, non-violence even after being harmed, and generosity without dependence on begging—teaching that such disciplined conduct enables one to overcome even severe dangers.
In the Shanti Parva, Bhishma instructs Yudhishthira on dharma after the war; here he highlights the moral strength of patience, restraint, and giving, presenting them as practical means to pass through difficult times.