Shloka 33
मातापितृगुरुपूजा-प्रशंसा
Praise of Venerating Mother, Father, and Teacher
मित्रद्रोही, कृतघ्न, स्त्रीहत्यारे और गुरुघाती--इन चारोंके पापका प्रायश्चित्त हमारे सुननेमें नहीं आया है ।। एतत्सर्वमनिर्देशेनैवमुक्तं यत् कर्तव्यं पुरुषेणेह लोके । एतच्छेयो नान्यदस्माद् विशिष्टं सर्वान् धर्माननुसृत्यैतदुक्तम्,ये सारी बातें जो इस जगतमें पुरुषके द्वारा पालनीय हैं, यहाँ विस्तारके साथ बतायी गयी हैं। यही कल्याणकारी मार्ग है। इससे बढ़कर दूसरा कोई कर्तव्य नहीं है। सम्पूर्ण धर्मोका अनुसरण करके यहाँ सबका सार बताया गया है
Bhīṣma uvāca: mitradrohī kṛtaghnaḥ strīhantā guruhā ca—eteṣāṃ caturṇāṃ pāpānāṃ prāyaścittaṃ na śrutaṃ naḥ. etat sarvam anirdeśenaivam uktaṃ yat kartavyaṃ puruṣeṇeha loke; etac chreyo nānyad asmād viśiṣṭaṃ; sarvān dharmān anusṛtyaitad uktaṃ.
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—മിത്രദ്രോഹം, കൃതഘ്നത, സ്ത്രീഹത്യ, ഗുരുഹത്യ—ഈ നാലു മഹാപാപങ്ങൾക്ക് പ്രായശ്ചിത്തം ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടില്ല. ഈ ലോകത്തിൽ മനുഷ്യൻ ചെയ്യേണ്ടതെല്ലാം അനാവശ്യമായ വിശദീകരണമില്ലാതെ സംക്ഷേപമായി ഇവിടെ പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇതാണ് ക്ഷേമത്തിന്റെ മാർഗം; ഇതിലധികം ഉയർന്ന ധർമ്മം ഇല്ല. സമസ്ത ധർമ്മങ്ങളെയും അനുഗമിച്ച് അവയുടെ സാരം ഇവിടെ പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma identifies four transgressions—betraying a friend, ingratitude, killing a woman, and killing one’s teacher—as so severe that no expiation is traditionally known for them, and he frames his preceding instruction as a distilled essence of dharma: the highest welfare lies in adhering to this summarized moral path.
In Shanti Parva’s instruction to Yudhishthira, Bhishma continues his ethical discourse, emphasizing the gravity of certain crimes and concluding that the duties he has outlined are the essential, most beneficial guidance drawn from the broader body of dharma.