Shloka 27
मृदु-तीक्ष्ण-नीति तथा दुष्टलक्षण-विज्ञानम्
Measured Policy and the Recognition of Malicious Disposition
अशक्यमिति कृत्वा वा ततो<चन्यै: संविदं चरेत् । ब्रह्मदण्डमदृष्टेषु दृष्टेषु चतुरद्धिणीम्
aśakyam iti kṛtvā vā tato 'nyaiḥ saṃvidaṃ caret | brahmadaṇḍam adṛṣṭeṣu dṛṣṭeṣu catur-aṅgiṇīm ||
ഒറ്റയ്ക്ക് ചെയ്യാൻ അസാധ്യമെന്ന് വിധിക്കപ്പെടുന്ന കാര്യത്തിൽ, പിന്നെ മറ്റുള്ളവരുമായി ആലോചനയും ധാരണയും നടത്തണം. ദൂരെയായതിനാൽ കാണാനാകാത്ത ശത്രുക്കൾക്കെതിരെ ബ്രഹ്മദണ്ഡം—ധർമ്മാധികാരവും നയബലവും—പ്രയോഗിക്കണം; സമീപത്തായി ദൃശ്യമാകുന്ന ശത്രുക്കൾക്കെതിരെ ചതുരംഗിണീ സേനയെ അയച്ച് ആക്രമണം നടത്തണം।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Do not persist in solitary action when a task exceeds one’s capacity; seek counsel and coordinated planning. Apply proportionate means: moral/political pressure for distant or unseen threats, and military force for immediate, visible threats.
In the Shanti Parva’s instruction on rājadharma, Bhishma advises the ruler on practical decision-making: when to consult allies/advisers, and how to choose between non-violent authoritative measures (brahmadaṇḍa) and direct military deployment (the fourfold army).