Shloka 14
शूरलक्षणवर्णनम् | Marks and Typologies of Martial Temperament
जिद्याक्षा: प्रललाटाश्व निर्मासहनवो5डपि च । वज़बाह्वंगुलीचक्रा: कृशा धमनिसंतता:,जिनकी आँखें तिरछी, ललाट ऊँचे और ठोड़ी मांसहीन एवं दुबली-पतली है, जिनकी भुजाओंपर वज्रका और अंगुलियोंपर चक्रका चिह्न होता है तथा जिनके शरीरकी नस- नाड़ियाँ दिखायी देती हैं, वे युद्ध उपस्थित होते ही बड़े वेगसे शत्रुओंकी सेनामें घुस जाते हैं और मततवाले हाथियोंके समान शत्रुओंके लिये दुर्जय होते हैं
jidyākṣāḥ pralalāṭāśva-nirmāsa-hanavo 'lpāpi ca | vajra-bāhv-aṅgulī-cakrāḥ kṛśā dhamani-saṃtatāḥ ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു— കണ്ണുകൾ ചരിഞ്ഞവയും, നെറ്റി ഉയർന്നതും, താടി ക്ഷീണിച്ച് മാംസമില്ലാത്തതുപോലെയും ഉള്ളവർ; ഭുജങ്ങളിൽ വജ്രചിഹ്നവും വിരലുകളിൽ ചക്രചിഹ്നവും ഉള്ളവർ; ശരീരം അത്രയും ക്ഷീണമായതിനാൽ നാഡീജാലം തെളിഞ്ഞുകാണുന്നവർ— യുദ്ധം ആരംഭിക്കുന്ന നിമിഷം തന്നെ മഹാവേഗത്തോടെ ശത്രുസേനയിൽ കുതിച്ചുകയറി, മത്തഗജങ്ങളെപ്പോലെ ശത്രുക്കൾക്ക് ദുർജയരാകുന്നു।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents an epic ideal where a warrior’s bodily signs and bearing are read as indicators of irresistible courage and battlefield efficacy, reinforcing the Kṣatriya ethic of decisive, forceful engagement in war.
Bhīṣma is describing a type of formidable fighter: lean, sinewy men marked with auspicious/terrifying signs (vajra and cakra) who, as soon as combat begins, surge into enemy formations and prove extremely difficult to defeat.