Shloka 9
उपायधर्म-सेनायोगः
Upāya-dharma and Senāyoga: Expedient Ethics & Army Deployment
ऋष्टयस्तोमरा: खड्गा निशिताश्न परश्वधा: । फलकान्यथ चर्माणि प्रतिकल्प्यान्यनेकश:,कुन्तीनन्दन! राजाको चाहिये कि वह गाय, बैल तथा अजगरके चमड़ोंसे हाथियोंकी रक्षाके लिये कवच बनवावे। इसके सिवा लोहेकी कीलें, लोहे, कवच, चँवर, चमकीले और पानीदार शस्त्र, पीले और लाल रंगके कवच, बहुरंगी ध्वजा-पताकाएँ, ऋष्टि, तोमर, खड्ग, तीखे फरसे, फलक और ढाल--इन््हें भारी संख्यामें तैयार कराकर सदा अपने पास रखे
ṛṣṭayas tomarāḥ khaḍgā niśitāśn paraśvadhāḥ | phalakāny atha carmāṇi pratikalpyāny anekaśaḥ ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—ഋഷ്ടി, തോമരം, ഖഡ്ഗം, മൂർച്ചയുള്ള പരശു—ഇവയെല്ലാം ധാരാളമായി ഒരുക്കിക്കൊള്ളുക; അതുപോലെ ഫലകങ്ങളും ചർമക്കവചങ്ങളും പലവിധത്തിൽ നിർമ്മിക്കപ്പെടട്ടെ. കുന്തീനന്ദനാ! രാജാവ് ആക്രമണ-പ്രതിരോധ ഉപകരണങ്ങൾ വൻപരിമാണത്തിൽ എപ്പോഴും സജ്ജമാക്കി വെച്ചാൽ, അപകടസമയത്ത് സൈന്യത്തിന്റെയും മൃഗവാഹനങ്ങളുടെയും (പ്രത്യേകിച്ച് ആനകളുടെ) സംരക്ഷണം യാദൃച്ഛികതയിൽ ആശ്രയിക്കേണ്ടിവരില്ല.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler’s dharma includes practical preparedness: maintaining adequate arms and defensive gear so that protection of the realm and its forces is assured when threats arise.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on rājadharma, listing specific weapons and protective items that should be manufactured and kept ready in large quantities as part of responsible kingship.