Shloka 10
उपायधर्म-सेनायोगः
Upāya-dharma and Senāyoga: Expedient Ethics & Army Deployment
अभिनीतानि शस्त्राणि योधाश्व कृतनिश्चया: । चैत्र्यां वा मार्गशीर्ष्या वा सेनायोग: प्रशस्यते,यदि शस्त्र तैयार हों और योद्धा भी शत्रुओंसे भिड़नेका दृढ़ निश्चय कर चुके हों, तो चैत्र या मार्गशीर्ष मासकी पूर्णिमाको सेनाका युद्धके लिये उद्यत होकर प्रस्थान करना उत्तम माना गया है
abhinītāni śastrāṇi yodhāś ca kṛtaniścayāḥ | caitryāṃ vā mārgaśīrṣyāṃ vā senāyogaḥ praśasyate ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—ആയുധങ്ങൾ യഥാവിധി സജ്ജമായിരിക്കയും, യോദ്ധാക്കൾ ശത്രുവിനെ നേരിടാൻ ദൃഢനിശ്ചയം കൈക്കൊണ്ടിരിക്കയും ചെയ്താൽ, ചൈത്രമാസമോ മാർഗശീർഷമാസമോ ആയ പൗർണ്ണമിദിനത്തിൽ സേന യുദ്ധയാത്രയ്ക്ക് പുറപ്പെടുന്നത് ശുഭവും പ്രശംസനീയവും ആകുന്നു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma links ethical statecraft with practical readiness: war should not be undertaken impulsively; only when arms are prepared and soldiers are resolute, and even then one should observe traditionally auspicious timing for mobilization.
In Śānti Parva’s instruction on governance and conduct, Bhīṣma gives Yudhiṣṭhira pragmatic counsel about military organization, recommending specific full-moon times (Caitra or Mārgaśīrṣa) for an army’s departure once preparations and resolve are complete.