Shloka 4
Nakula’s Engagement with Citra-sena and Karṇa’s Sons; Śalya Re-stabilizes the Kaurava Host
जैसे वर्षाकालके आकाशमें मेघोंकी गम्भीर गर्जना होती रहती है, उसी प्रकार रणभूमिमें दौड़ लगाते हुए भीमकाय गजराजोंका महान् कोलाहल सुनायी देने लगा ।। नागैरभ्याहता: केचित् सरथा रथिनो5पतन् । व्यद्रवन्त रणे वीरा द्राव्यमाणा मदोत्कटै:,मदोन्मत्त हाथियोंके आघातसे कितने ही रथी रथसहित धरतीपर लोट गये। बहुत-से वीर उनसे खदेड़े जाकर इधर-उधर भागने लगे
yathā varṣākāle ākāśe meghānāṃ gambhīrā garjanā satataṃ bhavati, tathā raṇabhūmau dhāvantāṃ bhīmakāyānāṃ gajarājānāṃ mahān kolāhalaḥ śrūyate sma. nāgair abhyāhatāḥ kecit sarathā rathino ’patan; vyadravanta raṇe vīrā drāvyamāṇā madotkaṭaiḥ.
മഴക്കാലത്ത് ആകാശത്ത് മേഘങ്ങളുടെ ഗംഭീര ഇടിമുഴക്കം തുടർച്ചയായി കേൾക്കുന്നതുപോലെ, യുദ്ധഭൂമിയിൽ പാഞ്ഞോടുന്ന ഭീമകായ ഗജരാജന്മാരിൽ നിന്ന് മഹാകോലാഹലം ഉയർന്നു. മദോന്മത്തമായ ആ ആനകളുടെ പ്രഹരത്തിൽ ചില രഥയോദ്ധാക്കൾ രഥങ്ങളോടുകൂടി നിലത്തേക്ക് വീണു; പല വീരന്മാരും അവരുടെ തുരത്തലാൽ യുദ്ധത്തിൽ ചിതറി ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the overwhelming force of uncontrolled power in war: when strength (here, rut-maddened elephants) surges without restraint, even trained warriors lose formation and composure. Ethically, it highlights how battle amplifies fear and chaos, testing steadiness and discipline.
Sañjaya describes the battlefield soundscape and action: the roar of charging elephants is likened to monsoon thunder. Elephants strike chariots, causing some chariot-warriors to fall with their vehicles, while others are driven back and flee in confusion.