Shloka 12
Nakula’s Engagement with Citra-sena and Karṇa’s Sons; Śalya Re-stabilizes the Kaurava Host
हयाशक्ष् पर्यधावन्त चामरैरुपशोभिता: । हंसा हिमवत: प्रस्थे पिबन्त इव मेदिनीम्,जैसे हिमालयके शिखरकी चौरस भूमिपर रहनेवाले हंस नीचे पृथ्वीपर जल पीनेके लिये तीव्र गतिसे उड़ते हुए जाते हैं, उसी प्रकार चामरशोभित अश्व वहाँ सब ओर बड़े वेगसे दौड़ लगा रहे थे
hayāś ca paryadhāvanta cāmarair upaśobhitāḥ | haṃsā himavataḥ prasthé pibanta iva medinīm ||
ചാമരങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട കുതിരകൾ അവിടെ എല്ലാദിക്കിലും അതിവേഗം പാഞ്ഞോടി—ഹിമവാന്റെ വിശാല പീഠഭൂമിയിൽ വസിക്കുന്ന ഹംസങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ വെള്ളം കുടിക്കാൻ താഴേക്ക് ചാടിയിറങ്ങുന്നതുപോലെ।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse is primarily descriptive rather than doctrinal: it contrasts outward magnificence (horses adorned with cāmaras) with the intense motion of war. Implicitly, it reminds the listener that dazzling martial display and speed do not lessen the ethical gravity of violence; they only heighten the scene’s urgency and the stakes of dharma in action.
Sañjaya describes the battlefield activity: horses, decorated with royal whisks, are charging and racing in all directions. He uses a vivid simile—swans from the Himālaya’s plateaus swooping down as if to drink from the earth—to convey their swift, sweeping movement.