Shloka 34
रणभूमिवर्णनम् — Devāsuropama-yuddha and the ‘River’ Metaphor of the Battlefield
ससैन्यौ सहसैन्यौ तावुपतस्थतुराहवे । सेनासहित माद्रीकुमार नकुल और सहदेव युद्धस्थलमें अपनी सेनाके साथ खड़े हुए महारथी शकुनि और उलूकका सामना करनेके लिये उपस्थित थे || ३३ $ ।। तथैवायुतशो योधास्तावका: पाण्डवान् रणे
sasainyau sahasainyau tāv upatasthatur āhave | tathaivāyutaśo yodhās tāvakāḥ pāṇḍavān raṇe ||
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു— അവർ ഇരുവരും തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ സൈന്യങ്ങളോടുകൂടി യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിലകൊണ്ടു. അതുപോലെ തന്നെ നിന്റെ അനേകം യോദ്ധാക്കളും റണത്തിൽ പാണ്ഡവരെ നേരിടാൻ മുന്നോട്ട് വന്നു॥
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the scale and inevitability of armed confrontation once dharma has been strained to breaking: individuals ‘stand with their armies,’ and the conflict expands into vast numbers, reminding the reader that war magnifies consequences and tests duty, restraint, and moral discernment.
Sañjaya reports that two leaders, each with their own forces, take their positions for battle, and that innumerable warriors on the Kaurava side likewise engage the Pāṇḍavas in the fighting.