Shloka 293
स मया समनुप्राप्तो नास्मि शोच्य: कथंचन । “मैं अमित तेजस्वी श्रीकृष्णके अद्भुत प्रभावको मानता हुआ भी कभी उनकी प्रेरणासे अच्छी तरह पालन किये हुए क्षत्रियधर्मसे विचलित नहीं हुआ। मैंने उस धर्मका फल प्राप्त किया है; अतः किसी प्रकार भी मैं शोकके योग्य नहीं हूँ
sa mayā samanupprāpto nāsmi śocyaḥ kathaṃcana |
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—“ഈ അന്ത്യം എനിക്ക് വന്നെത്തിയിരിക്കുന്നു; എങ്കിലും ഞാൻ ഒരുവിധത്തിലും ശോകിക്കപ്പെടേണ്ടവൻ അല്ല. അമിതതേജസ്സുള്ള ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ അത്ഭുതപ്രഭാവം അറിഞ്ഞിട്ടും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രേരണയോടെ യഥാവിധി പാലിച്ച ക്ഷത്രിയധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് ഞാൻ ഒരിക്കലും വഴുതിയിട്ടില്ല. ആ ധർമ്മത്തിന്റെ ഫലം ഞാൻ പ്രാപിച്ചു; അതിനാൽ എന്നെക്കുറിച്ച് ദുഃഖിക്കാനുള്ള ആധാരം ഇല്ല.”
संजय उवाच
Educational Q&A
Steadfast adherence to one’s rightful duty (here, kṣatriya-dharma) removes the basis for lamentation: when action is aligned with dharma and carried through under right understanding, the resulting fate—however harsh—need not be met with self-pity or moral regret.
Sañjaya voices a stance of non-lamentation about his condition or end, grounding it in having remained unwavering in properly performed kṣatriya conduct and in having accepted Śrī Kṛṣṇa’s extraordinary influence and guidance; thus he declares himself not an object of grief.