Shloka 42
ते द्रोणपुत्रमासाद्य यथावृत्तं नयवेदयन्,उन संदेशवाहकोंने आकर द्रोणपुत्र अश्वत्थामासे यथावत् समाचार कह सुनाया। भारत! गदायुद्धमें भीमसेनका जैसा व्यवहार हुआ तथा राजाको जिस प्रकार धराशायी किया गया, वह सारा वृत्तान्त द्रोणपुत्रको बताकर दुःखसे संतप्त हो वे बहुत देरतक चिन्तामें डूबे रहे। फिर शोकसे व्याकुलचित्त एवं आर्त होकर जैसे आये थे वैसे चले गये
te droṇaputram āsādya yathāvṛttaṃ nyavedayan |
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ആ സന്ദേശവാഹകർ ദ്രോണപുത്രൻ അശ്വത്ഥാമാവിനെ സമീപിച്ച് സംഭവിച്ചതെല്ലാം യഥാവൃത്തമായി അറിയിച്ചു—ഗദായുദ്ധത്തിൽ ഭീമസേന എങ്ങനെ പെരുമാറി, രാജാവിനെ എങ്ങനെ നിലംപതിപ്പിച്ചു എന്ന മുഴുവൻ വിവരണം. അത് പറഞ്ഞുകഴിഞ്ഞ് അവർ ദുഃഖത്തിൽ ദഹിച്ച് ദീർഘനേരം ആശങ്കയിൽ മുങ്ങി നിന്നു; പിന്നെ ശോകത്തിൽ വ്യാകുലചിത്തരായി, ആർത്തരായി, വന്നപോലെ തന്നെ മടങ്ങിപ്പോയി.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how the moral weight of wartime conduct persists beyond the battlefield: actions in combat (especially those seen as improper) generate grief, agitation, and further escalation. It underscores the ethical scrutiny of kṣatriya behavior and the psychological consequences of adharma-perceived acts.
Messengers arrive to Aśvatthāmā and narrate the events of the mace-duel—Bhīma’s manner of fighting and the king’s being brought down. After delivering the report, they remain absorbed in sorrowful reflection for a time and then depart, leaving Aśvatthāmā with the grim news.