Shloka 193
अमित्रा बाधिता: सर्वे को नु स्वन्ततरो मया । “संजय! मैंने जीवित शत्रुओंके ही मस्तकपर पैर रखा। यथाशक्ति धनका दान और मित्रोंका प्रिय किया। साथ ही सम्पूर्ण शत्रुओंको सदा ही क्लेश पहुँचाया। संसारमें कौन ऐसा पुरुष है, जिसका अन्त मेरे समान सुन्दर हुआ हो?
amitrā bādhitāḥ sarve ko nu svantataro mayā |
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—എന്റെ ശത്രുക്കൾ എല്ലാവരും തകർത്തുകഴിഞ്ഞു; എന്നേക്കാൾ ഭാഗ്യവാൻ ആരുണ്ട്? ജീവിച്ചിരുന്ന ശത്രുക്കളുടെ തലമേൽ ഞാൻ പാദം വെച്ചു. യഥാശക്തി ധനം ദാനം ചെയ്തു, സുഹൃത്തുകൾക്ക് പ്രിയമായതു ചെയ്തു; കൂടാതെ എന്റെ എല്ലാ വൈരികളെയും എപ്പോഴും ക്ലേശിപ്പിച്ചു. ഈ ലോകത്തിൽ എന്റെപോലെ മനോഹരമായ അന്ത്യം നേടിയ പുരുഷൻ ആരുണ്ട്?
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a morally charged self-assessment at the edge of death: the speaker equates a “good end” with worldly dominance—crushing enemies, rewarding allies, and asserting power. It implicitly invites ethical scrutiny of such pride, contrasting external success with deeper dharmic evaluation.
Sañjaya reports a warrior’s boastful reflection on his life and impending end: he claims to have trampled living enemies, given charity according to his means, pleased friends, and constantly harmed foes—then asks rhetorically who could have a more auspicious death than his.